Η έκθεση Θέσις – Αντίθεσις – Σύνθεσις. Στην Τροχιά των Αλλαγών αποτέλεσε αναπόσπαστο τμήμα της μεγάλης διεθνούς εικαστικής διοργάνωσης Tides of the Century – 2020 Ocean Flower Island International Art Exhibition. Το σημαντικό αυτό εικαστικό γεγονός διοργανώθηκε από την Κεντρική Ακαδημία Καλών Τεχνών του Πεκίνου (CAFA) σε συνεργασία με το Μουσείο Ocean Flower και φιλοξενήθηκε στην Επαρχία Hainan, στη Νότια Κίνα. Η Hainan, νέα Ζώνη Ελεύθερου Εμπορίου, συνιστά στρατηγικό κόμβο οικονομικής και τουριστικής σημασίας και συγχρόνως σύμβολο τεχνολογικής προόδου του 21ου αιώνα. Η έκθεση αναπτύχθηκε σε επτά μουσειακά κτίρια του Ocean Flower Island, παρουσιάζοντας 176 έργα από 95 καλλιτέχνες προερχόμενους από 24 χώρες. Η διοργάνωση πραγματοποιήθηκε από την China International Exhibition Agency (CIEA), φορέα της China Arts & Entertainment Group (CAEG), η οποία υπάγεται στο Υπουργείο Πολιτισμού και Τουρισμού της Λαϊκής Δημοκρατίας της Κίνας. Η Ελλάδα, επελέγη μεταξύ πολλών ευρωπαϊκών χωρών ως τιμώμενη χώρα, μετά από επιμελητική πρόταση της Δρ Κατερίνας Κοσκινά, με τη σύμπραξη της εταιρείας PostScriptum και της ΑΜΚΕ ΠΟΛΙΤΕΣ.

Η υλοποίηση της έκθεσης εν μέσω των αντίξοων συνθηκών της παγκόσμιας πανδημίας συνιστά επίτευγμα ιδιαίτερης σημασίας. Ολόκληρη η διαδικασία επιμέλειας και εγκατάστασης υλοποιήθηκε εξ αποστάσεως, με τη χρήση τηλεδιασκέψεων και συνεχή συνεργασία μεταξύ της ελληνικής επιμελητικής ομάδας και των ομάδων παραγωγής στην Κίνα. Το γεγονός αυτό αποδεικνύει τη βιωσιμότητα της καλλιτεχνικής συνεργασίας σε παγκόσμια κλίμακα και πιθανώς αποτελεί παγκόσμια πρωτοτυπία, δεδομένου του εύρους και της πολυπλοκότητας του εγχειρήματος.

Η ελληνική συμμετοχή φιλοξενήθηκε στο Κτίριο 6, το οποίο αφιερώθηκε εξ ολοκλήρου στη σύγχρονη ελληνική καλλιτεχνική δημιουργία. Περιλάμβανε πάνω από 50 έργα —γλυπτά, εγκαταστάσεις, βίντεο, πολυμεσικά έργα και ψηφιακή τέχνη— 34 πρωτοπόρων Ελλήνων και ελληνικής καταγωγής καλλιτεχνών, καθώς και ανερχόμενων δημιουργών που αξιοποιούν τις πλέον καινοτόμες τεχνολογίες.

Επιμελητική Σύλληψη: Από την αρχαιότητα, η Ελλάδα λογίζεται ως ανοιχτή κοινωνία, στην οποία οι ιδέες διαχέονται και ευδοκιμούν. Ο διάλογος υπήρξε διαχρονικά το θεμέλιο της επικοινωνίας και ο ακρογωνιαίος λίθος των επιτευγμάτων του ελληνικού πολιτισμού —της φιλοσοφίας, των επιστημών, της τέχνης και της δημοκρατίας. Ελάχιστες χώρες έχουν συνεισφέρει τόσο πολύ στην πολιτισμική ανταλλαγή μέσω του διαλόγου. Όπως αναφέρει η Δρ Κατερίνα Κοσκινά: «Ο τίτλος της έκθεσης Θέσις – Αντίθεσις – Σύνθεσις. Στην Τροχιά των Αλλαγών απορρέει από την κοινή πεποίθηση ότι ο αρχαίος ελληνικός και κινεζικός πολιτισμός, επηρεάζοντας καθοριστικά πολιτισμούς πέραν των συνόρων τους, μοιράζονται κοινά στοιχεία στην προσπάθειά τους να κατανοήσουν τον Κόσμο. Για αμφότερους, ο Κόσμος δεν περιορίζεται στον φυσικό ή υλικό κόσμο, αλλά ενσωματώνει μια ευρύτερη, σύνθετη, συχνά ακατανόητη αλλά αρμονική δομή του Σύμπαντος». Η δομή της έκθεσης βασίστηκε στη διαλεκτική μέθοδο της αρχαίας ελληνικής φιλοσοφίας —ιδίως στη σωκρατική μαιευτική— και παρουσίασε την έννοια της μεταβολής μέσω των τριών εξελικτικών σταδίων «Θέσις – Αντίθεσις – Σύνθεσις». Παράλληλα, μεταδίδεται η ιδέα της αέναης κίνησης ως κινητήριας δύναμης της αλλαγής, έννοια συγγενής προς την κινεζική φιλοσοφία του Γιν και Γιανγκ. Η τριαδική αυτή θεώρηση ευθυγραμμιζόταν και με την αρχιτεκτονική του εκθεσιακού χώρου, ο οποίος οργανωνόταν σε διακριτές αίθουσες. Η έκθεση σχεδιάστηκε ως πολυαισθητηριακή εμπειρία, προσκαλώντας το κοινό σε έναν στοχασμό γύρω από την ιστορική συνέχεια και το μέλλον, αναδεικνύοντας ταυτόχρονα τις έννοιες της αλληλεπίδρασης, του διαλόγου και της ρευστότητας.

Η έκθεση τελούσε υπό την αιγίδα των Υπουργείων Πολιτισμού και Αθλητισμού, Εξωτερικών και Τουρισμού της Ελλάδας, καθώς και του Δήμου Αθηναίων. Επιπλέον, εντάχθηκε επισήμως στο «Έτος Πολιτισμού και Τουρισμού Ελλάδας – Κίνας 2021–2022», του οποίου η διάρκεια παρατάθηκε έως την άνοιξη του 2022. Για τον εμπλουτισμό της ελληνικής παρουσίας με καλλιτέχνες που αξιοποιούν νέες τεχνολογίες, προσκλήθηκε το Φεστιβάλ Ψηφιακών Τεχνών της Αθήνας (ADAF), το οποίο συμμετείχε με 21 επιπλέον δημιουργούς. Το μουσείο που εγκαινιάστηκε με την έκθεση αυτή, παραχώρησε ειδικό χώρο για την προβολή του σύγχρονου ελληνικού πολιτισμού και τουρισμού, ενισχύοντας περαιτέρω τον διαπολιτισμικό διάλογο σε παγκόσμιο επίπεδο.

Προτού ο επισκέπτης εισέλθει στους τρεις κύριους θεματικούς άξονες της έκθεσης, κρίθηκε σημαντικό να συναντήσει πρώτα την Ελλάδα—την πολιτιστική της ταυτότητα, τη σύγχρονη καλλιτεχνική δημιουργία και την τουριστική της εξέλιξη. Στο πλαίσιο αυτό, εντάχθηκε και η παρουσία του Athens Digital Arts Festival (ADAF), ενός φεστιβάλ που τα τελευταία δέκα έτη διερευνά τις δυνατότητες του ψηφιακού κόσμου, προβάλλοντας έργα καλλιτεχνών που αξιοποιούν τις νέες τεχνολογίες. Δυστυχώς, λόγω των περιορισμών της πανδημίας COVID-19, δεν κατέστη εφικτή η παρουσίαση εμπειριών εικονικής πραγματικότητας και διαδραστικών τεχνολογιών που συνήθως χαρακτηρίζουν τις δράσεις του ADAF.

Το έργο της Αιμιλίας Παπαφιλίππου Σκακιστικό Συνεχές, το οποίο αποτελεί έναν οπτικοποιημένο στοχασμό για την ισορροπία μεταξύ χάους και τάξης, λειτουργεί ως εισαγωγική διαδρομή και προοίμιο του εννοιολογικού πυρήνα της έκθεσης.

Ενότητα Β – Καλλιτεχνικές Αναζητήσεις: Επιστήμη και Σύμπαν
Η συγκεκριμένη ενότητα εστιάζει στην καλλιτεχνική διερεύνηση των φυσικών φαινομένων και της σχέσης του ανθρώπου με το σύμπαν. Μέσα από έργα που εμπλέκουν την κινητική ενέργεια, τον ήχο, αλλά και την ψηφιακή τεχνολογία, οι επισκέπτες καλούνται να βιώσουν την καλλιτεχνική προσέγγιση του κοσμικού και του άγνωστου. Καλλιτέχνες-πρωτοπόροι όπως οι Τάκης, Ναυσικά Πάστρα, Ζογγολόπουλος, Θεόδουλος, Δημήτρης Τράγκας και Παντελής Ξαγοράρης—ένας εκ των πρώτων καλλιτεχνών στην Ευρώπη που χρησιμοποίησαν ηλεκτρονικούς υπολογιστές για τη δημιουργία τέχνης—συνθέτουν ένα πολυδιάστατο αφήγημα για την επιστημονική και αισθητική εξερεύνηση του σύμπαντος.

Ενότητα Γ – Πνευματικές Αναζητήσεις: Υπέρβαση του Καθημερινού
Η μετάβαση από τον επιστημονικό στοχασμό σε έναν πιο εσωτερικό, μεταφυσικό λόγο συντελείται στην τρίτη ενότητα της έκθεσης, η οποία εξετάζει τις καλλιτεχνικές ερμηνείες της καθημερινής εμπειρίας υπό το πρίσμα της πνευματικότητας. Καλλιτέχνες όπως ο Στίβεν Αντωνάκος, η Χρύσα και ο Στέλιος Φαϊτάκης οδηγούν τον θεατή σε μια ολιστική εμπειρία, όπου οι φωτεινές εγκαταστάσεις μετατρέπονται σε γλυπτά, οι βιομηχανικοί χώροι απεικονίζονται ως μάνταλα και η βυζαντινή αγιογραφία συγχωνεύεται με την ανατολική φιλοσοφία και αισθητική, προσφέροντας μια νέα ερμηνεία του εσωτερικού ταξιδιού του ανθρώπου.

Ενότητα Δ – Μυθολογίες του Παρόντος, Μυθολογίες του Μέλλοντος
Στην καταληκτική ενότητα, παρουσιάζονται έργα που εξερευνούν τις σχέσεις του σώματος και της τεχνολογίας, της μηχανής, της ρομποτικής και του μεταανθρωπισμού. Παράλληλα, δίνεται έμφαση στη σωματικότητα και στην υποκειμενικότητα, θέτοντας τον άνθρωπο στο επίκεντρο της καλλιτεχνικής πράξης. Η φύση, η βιολογία και η τεχνολογία συναντώνται ως πεδία έκφρασης και διαλόγου. Εμβληματικά έργα των Λούκας Σαμαρά και Στέλαρκ συνομιλούν με νεότερους καλλιτέχνες, όπως ο Θεόδωρος Τριανταφυλλίδης και ο Πέτρος Μόρης, οι οποίοι διερευνούν τις διασυνδέσεις ανάμεσα στο μύθο και στο μέλλον, στο ψηφιακό και το αναλογικό, στη μνήμη και στη δημιουργική πρόβλεψη.

Η έκθεση επιχειρεί να αποδείξει ότι η παράδοση και η τεχνολογία δεν είναι αντικρουόμενες έννοιες, αλλά αλληλένδετα πεδία. Μέσω της τέχνης, αναδεικνύεται η διαχρονική τους συνύπαρξη στη γλυπτική, τη ζωγραφική, τις ψηφιακές τέχνες και τον κινηματογράφο.